Αποστολέας Θέμα: Απασχόληση νέων ερευνητών  (Αναγνώστηκε 3582 φορές)

Γιώργος Τζιρίτας

  • Newbie
  • *
  • Μηνύματα: 4
    • Προφίλ
Απασχόληση νέων ερευνητών
« στις: Μάιος 08, 2013, 08:52:47 πμ »
Γνώμη για την απασχόληση των νέων ερευνητών στο Πανεπιστήμιο Κρήτης στο συνημμένο αρχείο (για όσους συνδέονται στο Χώρο Συζητήσεων) και για όλους παρακάτω.

Η κρισιμότητα της περιόδου που διανύουμε δεν θα έπρεπε να μας εμποδίσει να δούμε τα προβλήματα σε βάθος, τόσο στο χρόνο, όσο και στο ουσιαστικό τους περιεχόμενο. Το ζήτημα του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας επί του ερευνητικού έργου αναδεικνύει μείζονα και σοβαρά θέματα που είναι καθοριστικά για την απασχόληση των νέων ερευνητών.

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε με την απασχόληση πρόσθετου προσωπικού για την έρευνα στα Πανεπιστήμια είναι αποτέλεσμα της απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων που έχει γενικότερα επιβληθεί στο όνομα της «ελευθερίας» και της «ευελιξίας». Διαπιστώνεται ότι η ερευνητική δραστηριότητα εντός των Πανεπιστημίων, ενώ αντιπροσωπεύει τα τρία τέταρτα της επιστημονικής παραγωγής της χώρας, δεν διαθέτει ένα σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο για τις εργασιακές συνθήκες και τη σταδιοδρομία των συντελεστών της.

Πράγματι τα τελευταία χρόνια έχει προωθηθεί η «ευελιξία στην αγορά εργασίας» που έχει επιφέρει σε πολλές περιπτώσεις τον περιορισμό των εργασιακών δικαιωμάτων. Οι αλλαγές αυτές έχουν πλήξει κατά κύριο λόγο τους νέους. Παρά το ότι ο χώρος της επιστημονικής έρευνας έχει ιδιαίτερο χαρακτήρα και διεξάγεται κυρίως σε ακαδημαϊκό περιβάλλον, έχει υποστεί τις οδυνηρές συνέπειες αφενός δογματικών αντιλήψεων περί μιας κοινωνίας ελευθέρων αυτοαπασχολουμένων ατόμων, και αφετέρου των όρων χρηματοδότησης της έρευνας μέσα από επιχειρησιακά προγράμματα.

Στους νέους ερευνητές περιλαμβάνονται όλοι όσοι εκπαιδεύονται μέσα από την έρευνα, δηλαδή οι μεταπτυχιακοί φοιτητές και οι υποψήφιοι διδάκτορες, και οι αναγνωρισμένοι ερευνητές κάτοχοι διδακτορικού διπλώματος. Είναι σαφές ότι οι κατηγορίες αυτές εκπαιδευομένων/εργαζομένων διακρίνονται και επομένως χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση τόσο εργασιακά, όσο και ακαδημαϊκά.

Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές έχουν σημαντικές υποχρεώσεις στο πλαίσιο του προγράμματος σπουδών κι επομένως είτε θα μπορούν να λάβουν υποτροφία σε αναγνώριση των επιδόσεών τους, είτε να εργάζονται περιστασιακά στο πλαίσιο των σπουδών τους, επομένως για χρόνο συμβατό με το συνολικό τους πρόγραμμα σπουδών. Το Πανεπιστήμιο Κρήτης δεν έχει ορίσει κανονιστικό πλαίσιο, αλλά εφαρμόζει τις σχετικές με «μισθώσεις έργου» ρυθμίσεις που ορίζουν «ελεύθερες» συναλλαγές μεταξύ επιβλέποντα καθηγητή και μεταπτυχιακού φοιτητή, όπου ο τελευταίος θεωρείται συμβατικά «αυτοαπασχολούμενος». Η συνέπεια είναι μη αξιοκρατικά προσδιορισμένες αμοιβές και προσανατολισμός της ερευνητικής δραστηριότητας με βάση τις εξωτερικές χρηματοδοτήσεις. Επιπλέον το Πανεπιστήμιο Κρήτης δεν διαθέτει μέχρι σήμερα Κανονισμό Υποτροφιών, ώστε ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου να χορηγεί υποτροφίες αναγνωρισμένες στο νομοθετικό πλαίσιο της χώρας μας. Η αδυναμία αυτή θα διορθωθεί σύντομα μετά από πρόσφατη απόφαση της Συγκλήτου χάρη στο έργο της ορισθείσας Επιτροπής που σύντομα ολοκληρώνεται. Προσωρινά οι ρυθμίσεις του Κώδικα  Φορολογικής Απεικόνισης Συναλλαγών για τους «μη επιτηδευματίες» λύνουν τα άμεσα προβλήματα.

Οι υποψήφιοι διδάκτορες εκπαιδεύονται μέσα από την έρευνα και μέσα από αυτή τη διαδικασία παράγουν νέα γνώση. Η διδακτορική έρευνα είναι κομβικής σημασίας για την όλη πανεπιστημιακή λειτουργία, κι έχει ουσιαστικά την ίδια αποστολή ανεξαρτήτως επιστημονικού πεδίου. Επιπλέον για όσους υποψήφιους ασχολούνται αποκλειστικά και συστηματικά με τη διδακτορική έρευνα, η διάρκεια της διδακτορικής έρευνας είναι γενικά ορισμένη. Το καθεστώς απασχόλησης των υποψηφίων διδακτόρων στο Πανεπιστήμιο Κρήτης είναι παρόμοιο με αυτό των μεταπτυχιακών φοιτητών, θεωρούνται και αυτοί «αυτοαπασχολούμενοι». Είναι επιτακτική ανάγκη στο πλαίσιο του Οργανισμού του Ιδρύματος, που θα ετοιμασθεί στο άμεσα προσεχές διάστημα, να υπάρξει αναγνώριση τόσο της αποστολής όσο και της εργασιακής θέσης των υποψηφίων διδακτόρων. Η οικονομική αμοιβή θα μπορούσε να έχει χαρακτήρα υποτροφίας, όπου επίσης απαιτείται Κανονισμός, ή ειδικού καθεστώτος απασχόλησης, μιας ειδικής δηλαδή μορφής σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου προσαρμοσμένης στην αποστολή του υποψήφιου διδάκτορα. Μόνο προσωρινά μπορεί να ικανοποιεί η πρόσφατη ρύθμιση για «περιστασιακή απασχόληση» στην έρευνα από «μη επιτηδευματίες». Σε μόνιμο καθεστώς αναπαραγωγής του πανεπιστημιακού προσωπικού, απαιτείται πλήρης αναγνώριση του ερευνητικά εργαζόμενου υποψήφιου διδάκτορα.

Η περίπτωση των νέων ερευνητών μεταδιδακτόρων απαιτεί τη μέγιστη προσοχή, γιατί αποτελούν τον πιο δημιουργικό πληθυσμό στην ερευνητική κοινότητα. Ωστόσο υφίστανται τη μέγιστη απαξίωση εργασιακά. Η απασχόλησή τους συχνότατα συνίσταται από μια σειρά από «μισθώσεις έργου» και δεν αναγνωρίζεται ως εργασία. Παρά τις διαφορετικές συνθήκες από χώρα σε χώρα, η Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή συνιστά στα Κράτη «να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι οι εργοδότες ή οι χρηματοδότες ερευνητών αναπτύσσουν και διατηρούν θετικά για τους ερευνητές περιβάλλοντα έρευνας και εργασιακές συνθήκες, στα πλαίσια των οποίων αναγνωρίζεται η αξία των ερευνητών και των ερευνητικών ομάδων και τους παρέχονται ενθάρρυνση, υποστήριξη και οι αναγκαίοι υλικοί και άυλοι πόροι για την άσκηση των καθηκόντων τους και την επίτευξη των στόχων τους. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προτεραιότητα στην οργάνωση των συνθηκών εργασίας και κατάρτισης των νέων ερευνητών, δεδομένου ότι επηρεάζει τις μελλοντικές επαγγελματικές τους επιλογές και το ενδιαφέρον τους να ακολουθήσουν σταδιοδρομία στον χώρο της έρευνας και της ανάπτυξης.»

Δεν αρκεί οι συνθήκες στο χώρο εργασίας να είναι καλές, απαιτείται επιπλέον η αναγνώριση πλήρων εργασιακών δικαιωμάτων και όχι συνθήκες επισφαλούς «αυτο-απασχόλησης». Η Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή συνιστά ακόμη στα Κράτη μέλη «να μεταφέρουν αυτές τις γενικές συστάσεις … σε εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια ή σε τομεακά ή/και θεσμικά πρότυπα και κατευθυντήριες γραμμές. Κατά τη μεταφορά αυτών των γενικών αρχών και απαιτήσεων, θα πρέπει να λάβουν υπόψη τη μεγάλη ποικιλία νόμων, ρυθμιστικών κανόνων και πρακτικών που, στις διάφορες χώρες και στους διάφορους τομείς, καθορίζουν την πορεία και τη διάρθρωση των σταδιοδρομιών και τους αντίστοιχους όρους απασχόλησης στον χώρο της έρευνας και της ανάπτυξης.» Στη χώρα μας με το ατελέστατο θεσμικό πλαίσιο, η σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου αποτελεί άμεσα τη μόνη δυνατότητα για να υπάρξει στοιχειωδώς αναγνώριση της ερευνητικής εργασίας και οικοδόμηση σταδιοδρομίας. Μελλοντικά θα πρέπει να αναζητηθεί ο ορισμός κατάλληλου εθνικού ρυθμιστικού πλαισίου που να λαμβάνει υπόψη την ειδική ακαδημαϊκή υπόσταση των ερευνητών, μάλιστα ανεξαρτήτως χώρας προέλευσης.

Άμεσα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης θεωρώ ότι θα πρέπει να επιδιωχθεί όλοι όσοι μπορούν να θεωρηθούν ως «περιστασιακά απασχολούμενοι» να απαλλαγούν από τα ποικίλα επιτηδεύματα ελευθέριων επαγγελμάτων. Για τους δε ερευνητές να ακολουθηθεί η οδός της νομιμότητας στο ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο, με σαφή προτίμηση στις συμβάσεις εργασίας.

Επειδή οι μέρες είναι δύσκολες και κρίσιμες, λόγος αμφίσημος δεν επιτρέπεται από καμία πλευρά, ούτε αναβολές τακτικού χαρακτήρα. Σε ό,τι με αφορά θεωρώ ότι τα πρόσωπα που βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης πρέπει να υπηρετούν πολιτικές στη βάση αρχών, και όχι να προβαίνουν σε εξυπηρετήσεις. Θα παραμείνω επομένως στην υποστήριξη των θέσεων που έχω με σταθερότητα εκφράσει, όσο οι όροι με τους οποίους τίθενται τα θέματα παραμένουν νομοθετικά ασαφείς και οι συνθήκες απασχόλησης των νέων ερευνητών ατελέστατες.

Η δυνατότητα μετάβασης σε ένα υγιέστερο εργασιακό περιβάλλον για τους ερευνητές, αν και ανεπαρκής, υπάρχει, μένει να υπάρξει και η βούληση. Επιπλέον απαιτείται βούληση για να διεκδικηθούν συνθήκες εργασίες που αρμόζουν στη φύση της ερευνητικής δραστηριότητας.

Δεδομένου ότι η σχέση είναι τριμερής, απαιτείται η αρμονική συνεργασία και των τριών μερών: ερευνητές, επιστημονικά υπεύθυνοι και διαχείριση. Είναι δυνατή η δίκαιη κατανομή του οικονομικού βάρους της μετάβασης, εφόσον τέτοιο υπάρξει. Θα είναι εξάλλου μια ευκαιρία να αποκατασταθεί η δικαιοσύνη και η ίση μεταχείριση των απασχολουμένων, έναντι μιας κατάστασης εξατομικευμένου προσδιορισμού του «εργολαβικού ανταλλάγματος» ανάμεσα στον επιστημονικά υπεύθυνο και τον ανάδοχο-ερευνητή.

Για την αποτελεσματική και δίκαιη αντιμετώπιση των προβλημάτων απαιτείται σεβασμός της νομιμότητας, αναγνώριση των μακράς πνοής δικαιωμάτων των ερευνητών και αποκατάσταση της δικαιοσύνης και της ίσης μεταχείρισης του ερευνητικού προσωπικού.
« Τελευταία τροποποίηση: Μάιος 08, 2013, 10:25:24 πμ από Γιώργος Τζιρίτας »